ستارها

آسمان ستارگان در طول سال

ستارگان زمستانی:

در آغاز ماه ژانويه ( يازدهم دي ماه ) حدود ساعت 22 در جهت جنوب شرقي به آسمان بنگريم ، در آنجا تمام شكوه و عظمت صورتهاي فلكي زمستاني را خواهيم ديد .

صورتهاي فلكي جبار و دو صورت فلكي از مجموعه صورتهاي منطقة البروج يعني ثور و جوزا جزو آنها هستند . ستاره ي " عيوق " ( capella ) در صورت ممسك الاعنه ( يا ارابه ران ) ، " الدبران " در " ثور " ، " رجل الجوزا " ( rigel ) در جبار " شعراي يماني " در كلب اكبر ، " شعراي شامي " ( procyon ) در كلب اصغر و ستارگان دو قلوي " كاستور " و " پولوكس " شش گوشه اي موسوم به شش گوشه زمستاني را تشكيل مي دهند . در غرب آسمان ، صورتهاي فلكي پاييزي امراة المسلسله و فرس اعظم را در حال غروب مي بينيد ، در شرق صورتهاي فلكي اسد به عنوان پيشاهنگ صورتهاي فلكي بهاري خود نمايي مي كند . در شمال شرق آسمان دب اكبر با هفت ستاره درخشان خود به آساني قابل شناسايي است .

نوراني ترين تمام ثوابت ، يعني ستاره شعراي يماني در صورت فلكي كلب اكبر ، براي مصريان اهميت ويژه اي داشت . هر گاه اين ستاره ، پس از يك دوره طولاني غيبت و نامرئي بودن ، دوباره در آسمان بامدادان ظاهر مي شد ، طغيان بارور كننده رود نيل كه براي اين قوم متمدن باستان ارزش حياتي داشت ، اتفاق مي افتاد . ما امروزه مي دانيم كه ستاره نوراني شعراي يماني تقريبا بيست بار نوراني تر از خورشيد منظومه شمسي مي درخشد . ستاره يدالجوزا ، اين غول قرمز ، و ستاره رجل الجوزا ، حتي بين ده تا شصت هزار برابر خورشيد نور دارند .

ستارگان بهاری:

اگر در آغاز آوريل ( 12 فروردين ماه ) در جهت شمال به طور عمودي به بالا نگاه كنيم ، در بلندترين نقطه آسمان مشهورترين صورت فلكي ، يعني دب اكبر را مي بينيم . در زير دب اكبر ، صورت فلكي اسد در بلنداي افق جنوبي قرار دارد . صورت فلكي اسد در بلنداي افق قرار دارد . صورت فلكي مارآبي در جنوب و جنوب شرقي به طور كامل قابل رويت است . صورت فلكي سنبله در جنوب شرقي به صورت فلكي اسد متصل مي شود و در كنار اين دو صورت فلكي منطقة البروج ، به راحتي مي توان صورتهاي فلكي غراب و باطيه را پيدا كرد . در پي دب اكبر در شرق عوا ( زورق ) يا نگهبان خرس مي آيد . همچنين اكليل شمالي دايره شكل و صورت فلكي جاثي ( هركول ) نيز در شرق طلوع كرده اند .

در غرب صورتهاي فلكي شكوهمند زمستاني ، كه اكنون بزودي خورشيد از ميان آنها مي گذرد و آنها را در نور خود غير قابل ديدن مي كند ، در حال خداحافظي اند . ولي لااقل صورتهاي فلكي ارابه ران فلكي و جوزا ( دو پيكر ) باز هم به خوبي قابل مشاهده اند .

در شمال ، حرف دبليوي ( W ) آسمان يعني صورت فلكي ذات الكرسي قابل شناسايي است . ستاره قطبي در صورت فلكي دب اصغر كه از نظر ما در وضعيت خود ثابت است و به زحمت حركت دارد ، در چنبره تنين ( اژدها ) قرار گرفته است و تنين خود نيز مانند صورت فلكي دب اكبر جزو صورتهاي فلكي حول قطبي به شمار مي آيد ، به عبارت ديگر در تمام طول سال در آسمان ستارگان شمالي قابل رويت است .

ستارگان تابستانی:

 در اواخر ژوئن ، اوايل ژوئيه ( حدود پنجم تا پانزدهم تير ماه ) بايد تا ساعت 10 يا 11 شب به وقت تابستاني  انتظار كشيد ، تا بتوان مهمترين صورتهاي فلكي را پيدا كرد . در ژرفاي جنوب آسمان در اين زمان مي توان به سادگي قسمت بالايي صورت فلكي عقرب را با ستاره نوراني قلب العقرب ( آنتارس ) تشخيص داد .

بر فراز آن صورتهاي فلكي حيه ، مارگير ، و جاثي قرار دارند . در غرب صورت فلكي اسد در حال غروب است و صورت فلكي سنبله در پي آن است . در ارتفاع بالا و بر فراز افق غربي دب اكبر قابل شناسایی است ، در ارتفاع بالا و بر فراز افق غربي دب اكبر قابل شناسایی است ، در جنوب غربي صورتهاي فلكي عوا و اكليل شمالي قرار دارند . در شرق صورتهاي فلكي شلياق و دجاجه ، عقاب و دلفين را كه از جمله صورتهاي فلكي شاخص تابستاني اند ، مي يابيد . در شمال ، صورت فلكي ذات الكرسي ( كاسيوپيا ) به ژرفترين وضعيت خود رسيده است.

 ستارگان پاییزی:

اگر در آغاز ماه اكتبر ( حدود 9 و 10 مهرماه ) حدود ساعت 22 به آسمان بنگريم ، در افق جنوبي صورتهاي فلكي دلو و حوت جنوبي را مي يابيم . همچنين صورت فلكي دلفين در جنوب غربي و صورتهاي فلكي حوت و قيطس در شرق ، آب و اقيانوس را براي انسان تداعي مي كنند . در جنوب غربي مثلث تابستاني با ستاره نسر واقع در صورت فلكي شلياق ، ذنب الدجابه در صورا فلكي دجاجه و ستاره نسر طاير در صورت فلكي عقاب به راحتي قابل تشخيص است . در غرب ، صورت فلكي جاثي ( هركول ) غروب مي كند . به هر حال معروفترين و زيباترين صورتهاي فلكي پاييزي ، امراة المسلسله ، فرس اعظم ، بر ساوش و ذات الكرسي نام دارند . آنها را مي توان در جنوب و در شرق افق آسمان يافت .

در شمال شرقي نخستين صورتهاي فلكي زمستاني يعني " ارابه ران " يا " ممسك الاعنه " در آسمان خودنمايي مي كند . صورت فلكي ثور نيز با گروه ستارگان خوشه پروين ( هفت خواهران ) تازه طلوع كرده است .

بالاي افق شمالي دب اكبر ، آن هم به طريق " صحيح " قرار گرفته است . يعني خرس بر پاهايش ايستاده و يا ارابه بر چرخهايش قرار دارد . كهكشان راه شيري هم ، كه تقريبا" با خط الراس آسمان ، يعني بلندترين نقطه آسمان مماس است ، مانند هميشه به خوبي ديده مي شود .